Bệnh sởi là bệnh truyền nhiễm do virus gây ra, có khả năng lây lan nhanh qua đường hô hấp và có thể dẫn đến những biến chứng nguy hiểm nếu không được chăm sóc đúng cách. Khi mắc bệnh, nhiều người thường băn khoăn bị sởi kiêng gì, có nên kiêng tắm, kiêng gió, kiêng một số loại thực phẩm hay không và cần làm gì để cơ thể nhanh hồi phục. Trên thực tế, việc chăm sóc người bệnh sởi cần dựa trên nguyên tắc giữ vệ sinh, bổ sung dinh dưỡng, nghỉ ngơi hợp lý và theo dõi sát các dấu hiệu bất thường.
Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ bệnh sởi là gì, những điều nên tránh khi mắc bệnh, cách chăm sóc tại nhà và giải đáp thắc mắc bị sởi bao lâu thì khỏi để chủ động bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình.
Bệnh sởi là gì? Những dấu hiệu nhận biết thường gặp
Nguyên nhân gây bệnh sởi
Bệnh sởi là gì chính là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus sởi thuộc họ Paramyxoviridae gây ra. Virus chủ yếu lây truyền qua các giọt bắn và các hạt khí dung trong không khí khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Người chưa có miễn dịch với virus sởi có nguy cơ mắc bệnh rất cao khi tiếp xúc với nguồn lây.
Bệnh có thể xuất hiện ở cả trẻ em và người trưởng thành. Tuy nhiên, trẻ nhỏ chưa được tiêm phòng đầy đủ, phụ nữ mang thai, người suy dinh dưỡng và người suy giảm miễn dịch có nguy cơ gặp biến chứng cao hơn.
Sau khi xâm nhập vào cơ thể, virus trải qua thời gian ủ bệnh trước khi xuất hiện các triệu chứng rõ rệt. Người mắc sởi có thể lây cho người khác ngay cả khi chưa phát ban, vì vậy cần chú ý đến yếu tố cách ly và phòng ngừa lây nhiễm.
Các triệu chứng điển hình của bệnh sởi
Ở giai đoạn đầu, người bệnh thường có biểu hiện sốt, mệt mỏi, ho khan, sổ mũi và mắt đỏ hoặc chảy nước mắt. Một số trường hợp xuất hiện các đốm trắng nhỏ bên trong niêm mạc má, được gọi là đốm Koplik, trước khi phát ban ngoài da.
Sau đó, ban sởi thường xuất hiện từ vùng mặt, sau tai hoặc chân tóc rồi lan dần xuống cổ, thân mình và tay chân. Ban có thể kết hợp với tình trạng sốt cao, chán ăn và suy nhược.
Không phải mọi trường hợp phát ban đều là bệnh sởi. Nếu có biểu hiện nghi ngờ, người bệnh nên liên hệ cơ sở y tế để được đánh giá, đặc biệt khi có tiền sử tiếp xúc với người mắc sởi hoặc chưa tiêm vaccine đầy đủ.
Bị sởi kiêng gì để tránh bệnh nặng hơn?
Khi tìm hiểu bị sởi kiêng gì, điều quan trọng là phân biệt giữa những quan niệm dân gian và các khuyến cáo chăm sóc sức khỏe có cơ sở khoa học. Người bệnh không cần kiêng khem quá mức, nhưng nên tránh những yếu tố làm cơ thể mất nước, suy nhược hoặc tăng nguy cơ lây nhiễm.
Không kiêng tắm và vệ sinh cơ thể quá mức
Một quan niệm phổ biến là người mắc sởi phải kiêng tắm cho đến khi ban biến mất hoàn toàn. Tuy nhiên, đây không phải khuyến cáo chăm sóc y tế thông thường. Việc không vệ sinh cơ thể trong thời gian dài có thể khiến da tích tụ mồ hôi, bụi bẩn và gây cảm giác khó chịu.
Người bệnh vẫn có thể tắm hoặc lau người bằng nước ấm, miễn là thực hiện nhẹ nhàng, tránh để cơ thể bị lạnh và không chà xát mạnh lên vùng da nổi ban. Nên lựa chọn thời điểm phù hợp, tắm nhanh trong phòng kín gió lùa và lau khô người ngay sau khi tắm.
Nếu người bệnh đang sốt cao, chóng mặt, kiệt sức hoặc quá yếu để tự tắm, nên ưu tiên lau người bằng khăn mềm ấm và có người hỗ trợ khi cần thiết.
Không kiêng gió một cách cực đoan
Bị sởi kiêng gì? Người mắc sởi cần tránh bị lạnh, nhưng không đồng nghĩa với việc phải đóng kín cửa phòng hoặc trùm chăn kín người suốt ngày. Phòng ở bí bách, nóng ẩm có thể khiến người bệnh khó chịu và làm việc chăm sóc trở nên bất tiện.
Nên giữ phòng thông thoáng, sạch sẽ, tránh luồng gió lạnh thổi trực tiếp vào cơ thể. Khi thời tiết nóng, có thể điều chỉnh nhiệt độ phòng ở mức dễ chịu và mặc quần áo nhẹ, thấm hút mồ hôi tốt.
Đặc biệt, không nên ủ ấm quá mức khi người bệnh đang sốt vì có thể khiến cơ thể khó tỏa nhiệt. Nếu có điều hòa, hãy sử dụng hợp lý, tránh để nhiệt độ quá thấp.
Tránh thực phẩm không an toàn và gây khó chịu
Người mắc sởi không cần loại bỏ hàng loạt thực phẩm khỏi khẩu phần ăn. Điều cần tránh là thức ăn ôi thiu, chưa được nấu chín, không bảo đảm vệ sinh hoặc những món khiến người bệnh buồn nôn, đau bụng và khó tiêu.
Nếu miệng đau, họng rát hoặc ho nhiều, nên hạn chế các món quá cay, quá nóng, quá cứng hoặc có tính axit khiến niêm mạc bị kích thích. Người bệnh cũng không nên cố ăn một lượng lớn trong một lần khi đang mệt mỏi.
Thay vào đó, hãy ưu tiên thức ăn mềm, dễ nuốt, dễ tiêu hóa và chia thành nhiều bữa nhỏ. Việc ăn uống đầy đủ giúp cơ thể có năng lượng để phục hồi và giảm nguy cơ suy dinh dưỡng, đặc biệt ở trẻ nhỏ.
Không tự ý dùng thuốc hoặc các bài thuốc truyền miệng
Sởi là bệnh do virus gây ra nên kháng sinh không có tác dụng điều trị trực tiếp virus sởi. Kháng sinh chỉ được sử dụng khi bác sĩ xác định có nhiễm khuẩn hoặc chỉ định vì một lý do phù hợp.
Người bệnh không nên tự ý mua kháng sinh, thuốc kháng virus, thuốc bôi ngoài da hoặc các loại thuốc được quảng cáo có thể làm ban sởi biến mất nhanh chóng. Không dùng aspirin cho trẻ em mắc bệnh do virus vì nguy cơ xảy ra hội chứng Reye.
Nếu cần dùng thuốc hạ sốt, hãy lựa chọn theo hướng dẫn của nhân viên y tế, đúng liều và phù hợp với tuổi, cân nặng cũng như tình trạng sức khỏe. Không tự ý dùng vitamin liều cao hoặc các loại lá đắp lên vùng da phát ban vì có thể gây kích ứng, nhiễm trùng.
Hạn chế tiếp xúc với người khác khi đang mắc sởi
Một trong những điều cần kiêng quan trọng nhất khi bị sởi là hạn chế tiếp xúc với người chưa có miễn dịch, đặc biệt là trẻ sơ sinh, phụ nữ mang thai và người suy giảm miễn dịch.
Người mắc sởi nên ở nhà, tránh đến trường học, nơi làm việc, nơi đông người hoặc sử dụng phương tiện công cộng trong thời gian có khả năng lây nhiễm. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), người bệnh thường cần cách ly đến hết ngày thứ tư sau khi phát ban bắt đầu; một số trường hợp suy giảm miễn dịch có thể cần thời gian lâu hơn theo hướng dẫn y tế.
Nếu nghi ngờ mắc sởi, hãy gọi cho cơ sở y tế trước khi đến khám để nhân viên y tế hướng dẫn cách tiếp nhận an toàn, hạn chế lây bệnh cho người khác.
Bị sởi nên ăn gì để cơ thể nhanh hồi phục?
Bên cạnh việc tìm hiểu bị sởi kiêng gì, người bệnh cũng cần chú ý đến chế độ dinh dưỡng. Một khẩu phần ăn hợp lý giúp duy trì năng lượng, bù lượng nước mất đi do sốt và hỗ trợ cơ thể phục hồi.
Bổ sung thực phẩm giàu protein
Thường xuyên theo dõi tin tức tổng hợp 24h về dinh dưỡng cũng biết rõ protein có vai trò quan trọng trong việc duy trì cơ bắp và hỗ trợ các quá trình phục hồi của cơ thể. Người mắc sởi có thể bổ sung thịt nạc, cá, trứng, sữa, đậu phụ và các loại đậu tùy theo khả năng ăn uống.
Nếu người bệnh bị đau họng hoặc mệt mỏi, nên chế biến thực phẩm thành món mềm như cháo thịt bằm, súp gà, cá hấp hoặc trứng chưng. Trẻ nhỏ cần tiếp tục được bú mẹ nếu đang bú mẹ, đồng thời duy trì chế độ ăn phù hợp với độ tuổi.
Ăn nhiều rau củ và trái cây
Rau xanh, trái cây chín và các loại củ quả cung cấp vitamin, khoáng chất cùng chất xơ cần thiết cho cơ thể. Những thực phẩm như cam, quýt, chuối, đu đủ, cà rốt và rau xanh có thể được đưa vào khẩu phần tùy theo khả năng dung nạp.
Nếu miệng bị loét hoặc họng đau, nên ưu tiên trái cây mềm, nghiền nhuyễn hoặc chế biến thành sinh tố không thêm quá nhiều đường. Không cần ép người bệnh ăn một loại trái cây cụ thể với mục đích làm ban sởi nhanh lặn.
Vitamin A có vai trò đáng chú ý trong điều trị bệnh sởi, đặc biệt ở trẻ em. Tuy nhiên, việc bổ sung vitamin A liều điều trị cần có hướng dẫn của nhân viên y tế vì dùng quá liều có thể gây ngộ độc.
Uống đủ nước và bổ sung điện giải khi cần
Sốt, tiêu chảy hoặc nôn ói có thể khiến người bệnh mất nước. Vì vậy, nên uống nước thường xuyên với lượng phù hợp, có thể chia thành nhiều lần nhỏ trong ngày.
Ngoài nước lọc, người bệnh có thể sử dụng canh, súp hoặc dung dịch bù nước điện giải khi có chỉ định hoặc hướng dẫn phù hợp. Đối với trẻ nhỏ, cần theo dõi lượng nước uống, số lần đi tiểu và tình trạng tỉnh táo.
Không nên tự pha dung dịch bù điện giải theo tỷ lệ ước lượng vì pha sai có thể gây rối loạn điện giải. Nếu người bệnh nôn nhiều, không uống được hoặc có dấu hiệu mất nước, cần đưa đi khám.
Cách chăm sóc người mắc sởi tại nhà an toàn
Nghỉ ngơi trong môi trường sạch sẽ
Người bệnh nên ngủ đủ giấc, hạn chế hoạt động gắng sức và nghỉ ngơi ở nơi yên tĩnh, thông thoáng. Phòng ở cần được vệ sinh thường xuyên, tránh khói thuốc, bụi bẩn và các yếu tố làm kích thích đường hô hấp.
Nên sử dụng khăn, cốc uống nước và vật dụng cá nhân riêng. Người chăm sóc cần rửa tay thường xuyên, hạn chế tiếp xúc gần và tuân thủ hướng dẫn phòng lây nhiễm của cơ sở y tế.
Theo dõi nhiệt độ và các triệu chứng
Nên đo nhiệt độ định kỳ, quan sát mức độ tỉnh táo, khả năng ăn uống, hô hấp và lượng nước tiểu của người bệnh. Với trẻ nhỏ, cha mẹ cần đặc biệt chú ý biểu hiện bú kém, li bì, khó đánh thức hoặc ít đi tiểu.
Không tự ý phối hợp nhiều loại thuốc hạ sốt hoặc sử dụng thuốc không rõ thành phần. Nếu người bệnh là trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai hoặc người có bệnh nền, nên trao đổi với bác sĩ sớm để được hướng dẫn phù hợp.
Không tự ý bổ sung vitamin A liều cao
Vitamin A có thể được bác sĩ chỉ định trong điều trị sởi để giảm nguy cơ biến chứng, nhất là ở trẻ em. Tuy nhiên, liều dùng phụ thuộc vào tuổi và tình trạng cụ thể, không nên tự mua vitamin A liều cao để uống.
Người bệnh cần tuân thủ phác đồ và hướng dẫn của nhân viên y tế, không thay thế điều trị bằng các loại thực phẩm chức năng hoặc bài thuốc truyền miệng.
Kết luận
Hiểu rõ bị sởi kiêng gì sẽ giúp người bệnh chăm sóc sức khỏe đúng cách và hạn chế những sai lầm thường gặp. Người mắc sởi không cần kiêng tắm, kiêng gió hay ăn uống quá khắt khe, mà nên giữ vệ sinh, tránh để cơ thể bị lạnh hoặc quá nóng, bổ sung đủ nước, ăn uống đầy đủ và nghỉ ngơi hợp lý. Quan trọng hơn, cần cách ly trong thời gian có khả năng lây nhiễm, không tự ý dùng thuốc và theo dõi sát các dấu hiệu cảnh báo.
Đối với câu hỏi bị sởi bao lâu thì khỏi, đa số trường hợp không biến chứng sẽ cải thiện trong khoảng một đến hai tuần, nhưng thời gian hồi phục có thể khác nhau ở mỗi người. Khi có triệu chứng nghi ngờ sởi hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường, hãy liên hệ cơ sở y tế để được thăm khám và hướng dẫn điều trị an toàn.
